Saobraćaj (XVII - XIX vek)

U Banatu radi organizacije službe i bezbednosti, izgrađeni su do 1721. godine, putevi koji su povezivali važne oslone u vojničkom pogledu. Zatim su u vremenu od 1723. do 1725. godine izgrađeni putevi koji su povezivali glavna distriktna mesta i privredna važna naselja. Kada je Bela Crkva postala značajno vojnički, politički i privredni centar u ovom kraju, izgrađen je putni pravac Bela Crkva - Jasenovo - Straža - Vršac - Temišvar, i putni pravac Bela Crkva - Dalbošec - Bozović - Galina - Bošan.


Železnička pruga

Dana 9. januara 1847. godine Dvorski ratni savet izdao je naredbu da se izvrši izbor za podizanje železničke pruge koja bi povezivala Oravicu sa Bazijašom. Važnost izgradnje železničke pruge obrazložena je je potrebom prevoza uglja iz banatskih rudnika uglja radi snabdevanja brodarstva. Dana 12. februara 1848. godine odobrena je izgradnja železničke pruge od Oravice preko Bele Crkve i Vračevgaja za Bazijaš. Pošto je grad imao velike koristi od izgradnje pruge, još 1846. godine, vođeni su pregovori sa sopstvenicima radi ustupanja potrebnog zemljišta. U vođenju pregovora postignut sporazum sa sopstvenicima tako da je potrebno zemljište ustupljeno bez ikakve naplate.

Dana 1. novembra 1856. godine završena je i otvorena za saobraćaj železnička pruga od Bazijaša do Jasenova. Na toj pruzi ležale su železničke stanice Bela Crkva i Jasenovo. Dve godine kasnije, 18. jula (21. jula) 1858. puštena je u saobraćaj železnička pruga Jasenovo - Temišvar. Ova pruga je za Belu Crkvu vrlo vašna u privrednom pogledu, jer je železnička pruga bila povezana sa svetskim saobraćajem. Pruga Beč-Bazijaš (na toj pruzi ležale su železničke stanice Bela Crkva i Jasenovo) bila je dugo vreme "istočna pruga", čije su produženje sačinjavali lađe na Dunavu i Crnom Moru. Istu prugu upotrebio je Car Franja Josef I., kada je otputovao na otvaranje Sueckog kanala. Brzi vozovi su od 5. aprila 1869. godine vršili saobraćaj na liniji Temišvar - Bazijaš.

Povlačenjem granice železnička pruga gubi svoj značaj, deo je pripao Jugoslaviji, a deo Rumuniji.

 

Vodeni putevi

Projektnom o uređenju Banata je predviđeno redovno održavanje plovidbe rekom Moriš, Begej, Tisa i Dunav.

Reka Nera je leva pritoka Dunava. Ima izdužen oblik sliva. Izvorišni deo Nere nalazi se na nadmorskoj visini 1.400 m.

Na reci Neri podignuta je brana na desnoj obali 1762. godine. Na levoj obali podignuta je 1810. godine. Godine 1812. premeštena je ova brana 150 hvati¹ uzvodno da bi se tri mlina obezbedila od poplave. Godina 1812. izršena je prva, a 1842. godine izvršena je druga regulacija reke. Ova regulacije izvršena je u cilju unapređena mlinarstvo u Vojnom konunitetu Bela Crkva. Godine 1840. podignut je most preko kanala prema Kusiću. Dana 6. novembra 1849. godine Magistrat dostavio predlog za izgradnju novih mlinova i izgradnju novih kanala. Trasa novog kanala u dužini od 10.275 hvati¹, sa početkom severno od Kusića, u pravcu od Bele Crkve na Vračevgaj, Sokolovac i pored Stare Palanke spoji sa postojećim starim kanalom. Zemljište za ovu izgradnju moralo se dobrovoljno ustupiti uz saglasnost sopstvenika mlinova. Troškovi izgradnje iznosili su 52.750 forinti. Dana 20. juna 1856. godine izvršena je nova regulacija reke Nere. Godine 1868. proširen je mlinski kanal kog Langoveta i Bračevgaja, a poplavljen kod Bele Crkve. Do 1869. godine novi mlinski kanal bio je potpuno izgrađen.

 

¹ 1 hvat = 1,90 metara


Literatura:

- Tomić dr Pavle, Opština Bela Crkva, Matica srpska, Novi Sad - Bela Crkva, 1988. godina

- Šteger Rudolf, Bela Crkva u XVII i XIX veku, komorski vojno-graničarski period, Matica Srpska, Novi Sad, SIZ za kulturu opštine Bela Crkva, Novi Sad - Bela Crkva, 1982. godina