Zanimljivosti iz prošlosti - Bela Crkva

Grb varoši sastojao se iz prirodnog polja na kome se crkvica uzdizala: docnije je istom još dodat grozd sa sijajućim suncem. Varoška boja je belo-zelena.


Dana 15. oktobra 1717. godina komisija za uređenje Banata dodelila je doseljenicima u Beloj Crkvi potrebno zemljište, to svedočanstvo (tapiju) o pravu svojine zemljišta Bela Crkva (Weisskirchen) potpisali su Franjo Pavle grof Barne (Wallis) komandant Temišvarske tvrđave i Aleksandar Jovan pl. Kalanek (Kallanek) savetnik veličanstva i šef-komesar za uređenje Temišvarskog Banata.

Dana 17. oktobra 1717. godine osnovana je Nemačka opština u Beloj Crkvi (Gemeinde Deutsch Weisskirchen).

Godine 1727. u Beloj Crkvi bilo je 300 stanovnika.

Godine 1751. osnovana je Srpska opština - Сербско обшчество Бјелија Церква.

Godine 1778. beše u Beloj Crkvi preko 2500 duša, međ kojima je bilo najmanje 1000 srpskih duša.

Godine 1782. bilo je po stanovništvo belocrkvansko ponovo nesretno, jer su skakavci ne samo varoš, nego i celu okolinu opustošili, usled čega je nastupila glad.

Godine 1787. u Beloj Crkvi bilo je 1.737 stanovnika.

Dana 27. jula 1797. godine je obeležio kao dan osnivanja prvog Vatrogasnog odeljenja za gašenje požara sa spravama u Beloj Crkvi.

Godine 1800. postavljen je prvi rabin u Beloj Crkvi, on je bio učitelj veronauke i obavljao versku službu po jevrejskim obredima.

Godine 1801. Josif Šmit prvi u Beloj Crkvi, sadiljkom vinograd zasadio, što donde ne beše slučaj.

Dana 21. septembra (decembar) 1804. godine otvorena je prva apoteka u Beloj Crkvi.

Godine 1817. u Beloj Crkvi bilo je 4.743 stanovnika.

Dana 21. maja 1818. podigli su ovdašnji Srbi u glavnom sokaku lep mramorni krst, na mesto donde postojavšeg, starog godine 1792. podignutog krsta.

Dan 3. septembra 1828. godine, predstavlja zvanični datum početka rada Građanske bolnice u Beloj Crkvi pod nazivom c.k. Vojni komunitet Bela Crkva Građanska bolnica.

Dana 17. i 18. jula 1852. godine Belu Crkvu je posetio car Franc Josif I. i vel. vojvoda Alberht.

Dana 1. novembra 1856. završena je i otvorena za saobraćaj železnička pruga od Bazijaša do Oravice, na toj pruzi ležale su železničke stanice Bela Crkva i Jasenovo.

Godine 1857. beše u Beloj Crkvi 1361 dom sa 6252 duše (bez stranaca).

Dana 18. jula 1858. godine puštena je u saobraćaj železnička pruga Jesenovo - Temišvar.

Dana 15. oktobra 1858. godine otvorena je u Beloj Crkvi telegrafska stanica.

Godine 1867. postavljeno je 40 novih uličnih stubova za osvetljavanje grada. 1869. godine osvetljavanje grada (62 ulične lampe) izdato je pod zakup za iznos od 1.380 forinti. Osvetljavanje je trajalo od 5 časova uveče do 2 časa ujutro.

Dana 1. marta 1867. godine osnovana je prva privatna štamparija.

Godine 1869. u Beloj Crkvi bilo je 8.284 stanovnika.

Godine 1869. osnovano u Beloj Crkvi gimnastičko društvo.

Dana 3. oktobra 1869. godine osnovana je Narodna banka u banatskoj Beloj Crkvi. Osnivanje ove banke olakšana je cirkulacija novca i podizanje kredita. Deonička glavnica bila je utvrđena na 60.000 forinti, podeljena na 600 akcija po 100 forinti.

Dana 7. maja 1872. godine Belu Crkvu je posetio Veličanstvo car Franc Josif I.

Godine 1872. Bela Crkva dobija status slobodnog kraljevskog grada i prvog civilnog gradonačelnika.

Godine 1875. otvorena je Gimnazija. Njen naziv bio je: Belocrkvanska kraljevska mađarska državna velika gimnazija.

Godine 1880. u Beloj Crkvi bilo je 9.845 stanovnika.

Godine 1885. u Beloj Crkvi otvorena je devojačka građanska škola.

Godine 1890. u Beloj Crkvi bilo je 9.041 stanovnik.

Godine 1900. u Beloj Crkvi bilo je 10.849 stanovnika.

Godine 1909. izgrađena je električna centrala.

Godine 1910. u Beloj Crkvi bilo je 11.524 stanovnika, iste godine broj stanovnika opštine iznosi 28.704.

Godine 1919. u Beloj Crkvi bilo je 9.642 stanovnika.

Godine 1919. i početkom 1920. godine Belu Crkvu naseljavaju izbeglice iz Carske Rusije.

Godine 1921. u Beloj Crkvi bilo je 9.650 stanovnika.

Godine 1922. broj stanovnika Ruskog porekla bilo je 1.222.

Godine 1923. regulisana je granica prema Rumuniji. Povlačenjem granice, Bela Crkva je odsečena od gravidacionog područja, posrednička uloga koju su belocrkvanski trgovci odigrali između svoje okoline i sveta, svela se povlačenjem granice na najmanju meru. Umesto jake trgovačke varoši počeo se javljati tihi penzionerski grad. Bela Crkva je počela da opada i da menja svoju privrednu fizionomiju.

Godine 1924. sa belocrkvanske železničke stanice je opremljeno 6.000.000 litara vina, 260.000 litara rakije, te izvesne količine likera i konjaka. Ovi artikli izvoza su bili znacajni za privredu grad.

Godine 1927. sa belocrkvanske železničke stanice je izvezeno je 480 vagona vina, 20 vagona rakije i 3 vagona komine.

Godine 1931. u Beloj Crkvi bilo je 349 zanatskih udruženja.

Godine 1931. u Beloj Crkvi bilo je 9.657 stanovnika.

Godine 1932. u Beloj Crkvi bilo je 392 radnje.

Godine 1940. u Beloj Crkvi bilo je 9.544 stanovnika.

Godine 1948. u Beloj Crkvi bilo je 9.428 stanovnika.

Godine 1950. belocrkvanski i vršački srez su ukunuti i nadležnosti su prenete na pančevački koji je obuhvatao bezmalo ceo južni Banat.

Godine 1953. u Beloj Crkvi bilo je 9.800 stanovnika.

Godine 1961. u Beloj Crkvi bilo je 10.722 stanovnika.

Godine 1971. u Beloj Crkvi bilo je 11.084 stanovnika.

Godine 1979. osnovan je Centar za kulturu „Bela Crkva”.

Godine 1981. u Beloj Crkvi bilo je 12.304 stanovnika.

Godine 1996. počelo je emitovanje programa radio „Bela Crkva”.

Dana 9. aprila 2001. godine, osnovano je informativno preduzeće za emitovanje radio programa „BC info”.

Godine 2002. u Beloj Crkvi bilo je 11.800 stanovnika.

Godine 2005. u Beloj Crkvi prestaje da postoji vojno Automobilsko nastavni centar i ukudaju se vojne jedinice. U periodu od 1963. do 2002. godine u isto centru izvršena je obuka 111.562 vozača motornih vozila.

 

Literatura:

- Đorđević Ljubiša, Bela Crkva moj garnizon, Bela Crkva, 2003. godina,

- Šteger Rudolf, Bela Crkva u XVII i XIX veku, komorski vojno-graničarski period, Matica Srpska, Novi Sad - SIZ za kulturu opštine Bela Crkva, Novi Sad - Bela Crkva, 1982. godina,

- Popović P. Đoka, Bela Crkva nenad i sad, Izdanje piščevo, Pančevo, 1905. godina

- Srećko Mileker, Istorija banatske vojničke granice 1764-1873., sa nemačkog preveo Vladimir Dakić, Istorijski arhiv u Pančevu, Pančevo, 1926. godina.