Bela Crkva - www.belacrkva.eu

Banatska Palanka

Stara Palanka

Banatska Subotica

Crvena Crkva

Češko Selo

Dobričevo

Dupljaja

Grebenac

Jasenovo

Kajtasovo

Kaluđerovo

Kruščica

Kusić

Vračev Gaj

BELA CRKVA

Bela Crkva ( Weisskirchen, Fehertemplom, Biserica Alba ) leži u lepoj i prostranoj kotlini reke Nere na krajnjem jugoistoku Vojvodine. Kotlina je oivičena obroncima Karpatskih planina , a otvorena  prema zapadu Panonske nizije. Mesto je dobilo ime po staroj crkvici koju su izgradili prvi naseljenici. Boravili su u ovom području, ili prolazili Tračani , Kelti, Skiti, Dačani, da bi završetkom mlađeg gvozdenog  doba otpočeo novi period istorije - period rimske dominacije koji će trajati  sve do sredine trećeg veka. Belu Crkvu je 1717. godine osnovao Klaudije Florimund grof od Mercia. Naseljevaju je nemci iz raznih krajeva. Ubrzo se naseljavaju Srbi 1751.godine, a u drugoj polovini osamnaestog veka naseljavaju Rumuni. Pri kraju prve polovine XIX veka naseljavaju Česi, kasnije i Mađari.

BANATSKA PALANKA

Banatska Palanka predstavlja raskrsnicu između Bele Crkve - Kovina i Stare Palanke - Rama. Ona je od najranijih vremena bila naseljena, zbog mogućnosti prelaska Dunava. Arheološka nalazi oktkrivaju tragove neseljenosti iz bronzanog doba. Na ovom prostoru bilo je poznato dačansko naselje Genukla. Za vreme velikog pohoda rimskog cara Trajana 101. godine protiv Dačana bio je podignut od lađa prelaz između Rama i Palanke. Rimljani podižu naselje i tu se zadražalo sve do propasti Rimskog carstava. U srednjem veku podignuto je utvrženje Horom. Oko 896. godine u ovom naselju odigrala se bitka između Mađara i Bugara. Godine 1129. Vizantijka vojska je porazila Mađare kod Horoma, a 1161. godine Horom je osvojio vizantijski vojskovođa Alexius Contostephaus. U Horomu je 18. maja 1239. godine boravio ugarski kralj Bela IV, od kada potiču prvi zvanični pisani dokumenti o Horom naselju. Ovo naselje se pominje 1390. godine, za vreme upada turaka. U turskom periodu od 1552 do 1716. godine Horom je bila značajan tvrđava i beglučko sedište. Posle austro-turskog rata od 1737 do 1739. godine tvrđava u Banatskoj Palanci, je na osnovu ugovora o miru, porušena. Početkom devetnostog veka Palanka je bila značajno dunavsko pristanište, gde su barke plovile niz Dunav za Tursku.

STARA PALANKA

Danas se smatra delom Banatske Palanke.

Naredni tekst je izdvojen, radi prikaza naseljenog mesta Stara Palanka.

Ostrvo Sapaja nalazi se neposredno uz levu obalu Dunava, u blizini Stare Palanke. Na Sapaji je 101. godine boravio rimski car Trajan na svom pohodu na Dakije. Tvrđavu su razorili Huni u prvoj polovini petog veka. U osmom veku na ovom području pristižu Avari i Sloveni, koji podižu ojačanu utvrdu. Tokom dvanaestog veka njome su gospodarili Vizantinci, nakon je peuzimaju Ugari. Početkom šestaestog veka horomska tvrđava nalazi pod Turskom upravom, sve do 1716. godine. Turci su obnovili staru ugarsku tvrđavu dajući novo ime "Jeni Palanka" ( Nova Palanka ). Odlukom Beogradskog mira, između Austrije i Turske, ova utvrda je razrušena.

BANATSKA SUBOTICA

Banatska Subotica se nalazi na levoj obali reke Karaš. Po predanju, prvo naselje se zvalo Janjevo, po mestu odakle su se stanovnici doseljavali sa Kosova 1690. godine za vreme seobe sa Čarnojevićem. Arhitektura izgradnje novog neselja odgovara u potpunosti iz stare postojbine, mali prozori, visoke ograde od nabijače u visini kuće. Danas ovih arhitektura nema. Prva crkva sagrađena je od naboja 1735. godine, druga 1742. godine od brvana, a treća, koja i danas postoji, od pečene cigle 1866. godine. Prvi podaci o školi potiču iz 1778. godine. Školska zgrad, koja i danas postoji, sagrađena je 1876. godine.

CRVENA CRKVA

Crvena Crkva je osnovana na obodu belocrkvanskog proširenja, zapadno od Bele Crkve. Spada u grupu herskih naselja koja su formirana za vreme Velike Seobe Srba. Prvi pomen Crvene Crkve datira iz 1660. godine pod nazivom Črvena Crkva. Naselje je više puta menjalo ime, i to 1660. godine - Črvena Crkva, 1773. godine - Rotkürchen, 1873. godine - Vöröstemplom, 1922. godine - Crvena Crkva, 1941. godine - Rotkürchen i 1944. godine Crvena Crkva. Sredinom osamnaestog veka Crvena Crkva je bila poluvojno naselje. Nakon poraza Turaka 1716. godine pripojena je novopalanačkom distriktu Tamiškog Banata. U sastav Vojne granice ostaje do 1872. godine , tokom 1873. godine pripojena je krašovkom, a zatim taškom komitetu. Godine 1876. postala je velika opština koja je 1885. pripojena vračevgajskom okružnom beležništvu. Sadašnja Blagoveštanska crkva je izgrađena u vizantijskom stilu 1912. godine.

ČEŠKO SELO

Češko selo spada u grupu starijih naselja. Prvi pomen datira iz 1415. godine pod nazivom Abel i pripadao je krašovskom komunitetu. Naselje je više puta menjalo ime, i to 1415. godine - Abel, 1837. godine Ablian, 1894. godine Csehfalva, 1916. godine Cehtfalva, 1921. godine - Fabijan i od 1947. godine - Češko Selo. Počeci organizovanog verskog života vezuje se za 1837. godinu kada je za prvog sveštenoslužbenika postavljen belocrkvanski dakan Shterne Ferdinand. Današnja Crkva je izgrađena u periodu od 1900. do 10. avgusta 1901. godine u neogotskom stilu i posvećena je Janu Neopomuku.

DOBRIČEVO

Dobričevo dolazi u red mlađih naselja. Osnovano je 1825. godine, od grofovskog imanja Bisingen u Žamu, naseljavanjem 265 katoličkih kolonista. Novonaseljeni kolonisti nusu bili zadovoljni novom sredinom i napuštaju je 1827. godine. Novo naseljavanje izvršeno je 1838. godine i tom prilikom doseljeno 360 Mađara. U 1848. godini, selo je spaljeno zbog učešća njegovog stanovništva na strani Mađara. Naselje je ponovo obnovljeno 1854. godine. Sedam godina kasnije izgrađena je današnja crkva. 1891. godine izgrađena je i železnička stanica.

DUPLJAJA

Svrsta se u stara naselja. Na mestu današnjeg neselja postojalo je pristorijsko naselje, koje su Rimljani proširili i izgradili za svoje potrebe. Naselje je 106. godine pre nove ere bilo značajno vojnim operacijama koje su preuzimali Rimljani protiv Dačana. Današnje naselje se prvi put pominje 1421. godine pod imenom Dupole, kao posed paligarha Jovana de Janka. U periodu 1690. do 1700. godine, pripadala je kraškom komunitetu. Naselje je 1773. godine uključeno u Ilirski pešačku regimentu, a tri godine kasnije priključeno je novoj XIII Vlaško - ilirskoj regimenti. Tokom 1838. godine Dupljaja je pripojena srpskom bataljonu, a sedam godina kasnije jasenovačkoj kompaniji srpske graničarske regimente. Godine 1873. Dupljaja je ušla u sastav tamiškog komuniteta.

GREBENAC

Grebenac spada u red starih vojvođanskih naselja. Prvi pomen Grebenac datira iz 1314. godine pod nazivom Gerbencz. U dosadašnjoj istoriji postojanja Grebenac je menjao više puta ime 1341. godine Gerbencz, 1392. godine i 1713. godine Grebenac, 1894. godine Gerbencz, 1922. godine Grebenac. U blizini Grebenca nalazi se ostaci stare rimske tvđavi , koja je bila naseljena još 106. godine pre n.e. Godine 1788. 1788. godine u Grebencu je postojala pravoslavna crkva, školaska zgrada. Od 1803. godine , pa sve do 1818. godine Grebenac je bio sedište kompanije. U prvoj polovini devetnaestog veka Grebenac je dodeljen srpskom bataljonu ( 1838. godine ), a 1845. godine srpskoj regimentu, 1854. godine jasenovačkoj kompaniji i 1873. godine tamiškom komitetu.

JASENOVO

Jasenovo sa pominje polovinom šestaestog veka. Naziv sela Jasenovo je pridev jedne vrste šumskog drveća, odnosno, drveta jasena.Za simbol grba uzeto je drvo jasena i narodno božanstvo vila, koja je po predanju živela u jasenovim šumama i čuvala selo.

KAJTASOVO

Kajtasovo ulazi u grupu starih naselja, a formirano je za vreme Velike seobe Srba. Naselje se pod nazivom Kajtasovo pominje pri put 1690. godine, a tokom svoje istorije više puta je nenjalo svoje ime, 1690. godine - Kajtasovo, 1876. godine Gaitasoll, 1909. godine - Gajtas, 1922. godine - Kajtasovo.

KALUĐEROVO

Kaluđerovo se prvi put pominje 1412. godine u Kovinskoj županiji. Tokom svoje istorije naselje se nazivalo Kalugera, 1421. i 1481. godine - Rebenberg, 1723. godine - Kalugera, 1881. godine - Kaluđerovo, 1905. godine - Szollshegy, 1911. i 1922. godine - Kaluđerovo. Naselje je dobilo ime prema preadnju, po jednom kaluđeru koji se ovde posvetio. Godine 1481. godine zabeleženo je pod nazivom Kaluđer kao posed porodice Partaš. Ovo staro naselje unišili su Turci. Na njegovo mestu osnovano je nemačkao naselje Rebenberg. Naselje je stradalo u požaru 13. oktobra 1735. godine. 1760. godine podignuta je crkva koja je sagrađena od drveta. Godine 1768. pripalo je ilirskoj, a 1776. godine Vlaško - ilirskoj regimenti. Prema podacima iz 1808. godinepotvrđuje se postojanje crkve. Naselje je 1839. godine dodeljeno srpskom bataljonu, a1845. godine srpskoj regimenti. Od 1854. godine pripalo je kusićkoj kompaniji. Godine 1868. podignuta je nova crkva, a stara je preuređena u školu.

KRUŠČICA

Kruščica je staro mesto. Prvi put se ponimje 1660. godine. Mesto je više puta menjalo ime. Godine 1660. - Kruščica , 1911. - Körtèd, 1920. - Kruščica. Naselje je dobilo ime po prutu koji je jedan od doseljenika poboo u zemlju, a koji je bio od grane sirove kruške koja se kasnije primila i procvetala. Tokom 1716. godine pripojena je novopalanačkom distriktu temišvarskog Banata i tada je imalo 26 kuća. Godine 1776. pripojena je Vlaško - ilirskoj regimenti.

KUSIĆ

Kusić se prvi put spominje 1384. godine kao posed porodice De Jank u Krašovanskom komunitetu. Kusić se kao naselje odražalo kroz čitav turski period i bio važno mesto na ulazu u Banatsku klisuru. Tokom 1716. godine pripojen je novopalanačkom distriktu menišarskog Banata. 1747. godine u Kusić je sazidao crkvu Vukmir Nikolić, oberknez od Oršave do Pančeva. Vukmir je obnovio i manastir Kusić, koji je izgrađen u četrnaestom veku kao metoh manastir Studenice. Kusić je 1770. godine uključen u Ilirsku granicu.

VRAČEV GAJ

Prvi put pominje se početkom sedamnaestog veka, tačnije 1713. godine. Prema predanju u okolini naselja postojao je Gaj čiji je vlasnik bio izvesni vrač. S obzirom na njegovo uspešno vračanje, u znak zahvalnosti, po njemu je nazvano naselje Vračev Gaj. Vračev Gaj je 1776. godine dodeljen palanačkom distriktu temišvarskog Banata. Tokom 1773. godine ušao je u sastav ilirske, a 1776. godine u sastav Vlaško - ilirske regimente. Pravoslavna crkva i škola postoji od 1778/79. godine. Železnička stanica u Vrečevom Gaju sazidana je 1891. godine.

Literatura:

Đorđević Ljubiša, Bela Crkva moj garnizon, Bela Crkva, 2003. godina