Južnobanatski okrug (RS)


Južnobanatski upravni okrug sa prostire u severne delu Republike Srbije. Obuhvata 94 naselja od kojih 10 gradskih i 84 seoska u sledećih 8 opština: Alibunar, Bela Crkva, Vršac, Kovin , Kovačica, Opovo, Pančevo i Plandište.

Alibunar

Alibunar je jedna od opština u Republici Srbiji. Centar opštine je grad Alibunar. Opština Alibunar se sastoji od 10 naselja.

Naselje Alibunar potiče još iz turskog perioda. Na tom mestu je bio je neki Alijin bunar, po kome je i dobio ime. Posle povlačenja Turaka, Alibunar je srpsko naselje sa 32 kuće (1717). Godine 1773 godine je u sastavu nemačkog graničarskog puka. Alibunar se u Kruševskom spomeniku pominje kao „Alijina voda“.

Naselja: Alibunar, Banatski Karlovac, Vladimirovac, Dobrica, Ilandža, Janošik, Lokve, Nikolinci, Novi Kozjak i Seleuš.

Vršac

Vršac (rum. Vârşeţ, mađ. Versec (pre turskog vremena Érsomlyó), nem. Werschetz) je gradsko naselje u opštini Vršac u Južnobanatskom okrugu.

Istorija

Prvi tragovi naselja na Vršačkom brdu potiču iz vremena praistorije. Podgrađe ispod Vršačke kule (srednjovekovno utvrđenje) visoko je 21 m, sa zidovima debelim 2,5 m. Područje današnjeg grada i okoline bilo je takođe naseljeno u davnoj prošlosti.

Naselje na ovom mestu razvilo se u senci srednjovekovnog grada koji je podigao ugarski kralj Žigmund početkom XV veka na vrhu brda da bi zaštitio južne granice svoje države od stalnih turskih upada. Uskoro je grad predat srpskom despotu Đurđu koji ga je povezao sa svojim glavnim utvrđenjima južno od Dunava u čvrsti odbrambeni sistem

Godine 1425. srpske izbeglice sa juga nastanile su se u podnožju brega i svoje naselje nazvali su Podvršac. Već tada ova oblast bila je poznata po svojim vinima koja su bila među najtraženijima na ugarskom dvoru. Nakon što su opustošili čitavu oblast, Turci su grad zauzeli 1552. no Vršac je i dalje ostao nastanjen Srbima. Ovo se promenilo nakon 1594. kada su Srbi, u nadi da će se osloboditi u sadejstvu sa austrijskom armijom, podigli Banatsku bunu: isprva su imali mnogo uspeha i između ostalih gradova oslobođen je i Vršac, no krajem leta Turci su udruženim snagama potukli ustanike i započeli sa osvetom. Većina Srba pobegla je u Erdelj a Vršac je u potpunosti poprimio orijentalni izgled.

1716. Turke je iz grada proterao vojskovođa Eugen Savojski čime je otvorio novu epohu u istoriji grada. U grad su uskoro kolonizovani Nemci iz oblasti oko reke Mozela koji su sobom doneli nove vinogradarske tehnike koje će Vršac brzo pretvoriti u jedno od središta vinarstva Habzburška monarhija. Brzi privredni uspon krunisan je dobijanjem povelje slobodnog kraljevskog grada 1817. Grad je znatno nazadovao za vreme revolucije 1848. kada su se oko njega tukli Srbi i Mađari. Ostatak XIX veka protekao je u miru i napretku koji je presekla zaraza filoksere koja je zapretila uništenjem sve vinove loze. No, katastrofalne posledice foloksere brzo su poništene u ovoj oblasti planskim sađenjem američkih sorti loze.

Geografija

Vršac leži u samom podnožju Vršačkih planina. U njegovoj neposrednoj blizini nalaze se depresije Velikog i Malog rita, potočne doline, lesne zaravni, a na nevelikoj udaljenosti nalazi se i Deliblatska peščara, specifičan geografski kompleks i jedno od najvećih peščanih prostranstava u Evropi. Vršačke planine, na krajnjem jugoistoku Banata, zauzimaju površinu od oko 170 km². Imaju pretežno odlike brdsko-brežuljkastih predela čiji centralni deo ima planinski karakter. Počinjući sa brdima Kapela (252 m) i Kula (399 m) nad samim gradom, prostiru se na istoku sve do rečice Černe u Rumuniji, na severnoj strani oivičene su Markovačkim potokom i Malim Ritom u koji se strmo spuštaju. Sa južne strane blago opadaju i završavaju se dolinama potoka Mesića i Guzajne. U uzdužnom profilu, na pravcu istok-zapad nalaze se najveći vrhovi, među kojima dominira Gudurički vrh (641m), ujedno i najviši vrh u Vojvodini. Južna i severna podgorina ispresecane su vododerinama i potočnim dolinama.

Klima je umereno-kontinentalna, sa sledećim obeležjima: duga i topla leta, nešto hladnije, a ponekad hladne i snegovite zime, svežija i kraća proleća, dok su jeseni duže i toplije. Posebnu specifičnost Vršcu daje košava. Najčešće duva u rano proleće i poznu jesen, odnosno u hladnijoj polovini godine. Brzina košave je promenljiva i kreće se od 18 do 40 km na sat, a pojedini udari i do 140 i više km na sat. Osim košave duva i severac i severozapadni vetar.

Kultura

Vršac ima znamenitu istorijsku prošlost sa spomenicima od praistorije do današnjeg doba. Mnogobrojne karakteristične građevine iz XVIII i XIX veka, Gradska kuća, stara apoteka (1783), barokna zgrada „Dva pištolja”, kuća u kojoj je živeo i umro Jovan Sterija Popović, Vladičin dvor . Kapela sv. Krsta je najstarija rimokatolička bogomolja u Banatu, čiju gradnju su započeli doseljenici 1720, a završili 1728. godine. Pravoslavna crkva sv. Oca Nikolaja sagrađena je 1785. godine i tada je bila najveća srpska pravoslavna crkva severno od Save i Dunava, stari park sa spomenicima, Narodni muzej , a glavno obeležje grada je Vršački zamak.

Kovin

Kovin (rum. Cuvin, mađ. Kevevára, nem. Kubin) je grad i sedište istoimene opštine u južnom Banatu.

Istorija

Istorija Kovina govori da se prvi zemljoradnici i stočari naseljavaju u Banat u mlađem kamenom dobu - neolitu. Nalazišta neolita su pronađena kod Kovina, Gaja i Dubovca, a ostaci bronzanog doba otkriveni su kod Kovina, Gaja, Dubovca i Mramorka.

Ovo područje bilo je i na udaru keltskih plemena koja su se naseljavala u Podunavlju i donosila latensku kulturu. Deo keltskih plemena Skordisci, stalno se naseljavaju u Podunavlju, a iz latenskog doba u opštini Kovin otkrivena su nalazišta kod Pločice, Kovina i Dubovca. Iz rimskog doba tragovi rimskih utvrđenja otkriveni su između Dunavca i Ponjavice, a na terioriji Kovina predmeti iz rimskog doba. Utvrđenje, koje se danas zove Stari Grad, je postojalo još u rimsko doba jer su tu pronađeni novčići sa raznim likovima uključujući i Julija Cezara. Opeka od koje je sazidano utvrđenje je nosila žig VII Klaudijeve legije, a pretpostavlja se da se utvrđenje zvalo Kontra Margum (lat. Contra Margum) jer je bilo smešteno nasuprot ušća Morave u Dunav, gde je bilo utvrđenje pod nazivom Margum. Postoje pisani tragovi da je utvrđenje tokom vremena imalo naziv Castra Augusto Flaviciusa i Constantin.

Pod današnjim imenom se prvi put pominje u 12. veku i kasnije, promenom gospodara se menjao i naziv grada. Mađari su ga zvali Keve, Kevin, Kev, a u 19. veku Temeš-Kubin, dok je 1910. dobio zvaničan naziv Kevevara; Nemci su ga zvali Kubin, a Srbi uvek - Kovin.

Na mestu prelaza preko Dunava je nastalo zemljano pa kameno utvrđenje, a u njegovoj blizini se formirala i varoš. Tako je funkcionisao grad sa utvrđenjem u doba ugarskih i turskih vladara. Kovin je 1518. godine dobio status slobodnog grada.

Početkom 18. veka je kao posledica mirovnog sporazuma između Austrije i Turske srušena kovinska tvrđava a stradala je i varoš. Posle toga gubi na značaju mada je ovde bilo sedište granične kompanije, a početkom 19. veka postaje i sresko središte.

Železnica je došla 1894. godine kada je sagrađena pruga Vršac-Alibunar-Kovin. Pruga se završavala kod Dunava i roba se pretovarala na skele i prevozila preko.

Drumski most preko Dunava je sagrađen 1976. godine i od tada Kovin postaje tranzitno mesto i saobraćajna raskrsnica.

Geografija

Kovin je smešten na rtu diluvijalne terase koje duboko zadire prema koritu Dunava, iznad aluvijalne terase koja se prostire od Ivanova do Dubovca i prema podeli koju je sačinio Branislav Bukurov predstavlja Banatsko naselje ivičnog tipa.

Kovačica

Kovačica je gradsko naselje u Srbiji u Južnobanatskom okrugu. Grad je osnovan 1802. godine, ali postoje podaci o postojanju manjih naselja još iz 1458. godine. Posle 1751. ovde se naseljavaju graničari, a od 1783. godine Slovaci.

Tu se nalazi kolonija slikara naivaca. Poznata imena slovačke naive iz Kovačice su Jan Sokol, Martin Jonaš i Zuzana Halupova.

Opovo

Opovo je gradsko naselje u Srbiji u opštini Opovo u Južnobanatskom okrugu.

Na prostoru današnjeg Opova nekada su postojala dva naselja-Opovo i Želj. Nalazila su se u neposrednoj blizini, na levoj obali Tamiša. Teško je reći koje je od ta dva sela starije, ali se čini, ipak, da je to Želj. Naime, Želj je zabeležen već 1334. godine, dok se Opovo pominje tek u drugoj polovini 17-tog veka. Opovo se prvi put pominje 1672. godine. Opovo i Želj, za vreme vladavine Turaka, potpadali su pod Pančevačku nahiju, odnosno istoimeni sandžak. Posle 1716/18. Opovo se našlo u Pančevačkom distriktu.(srez, opština) U sastavu distrikta Opovo ostalo je do 1767/68. kad je zavojačeno i uključeno u dvanaestu nemačko-banatsku regimentu, u kojoj je ostalo i posle 1773. godine. Polovinom 18-tog veka došlo je do premeštaja naselja na sadašnje mesto. U to vreme su se vršile rekonstrukcije i urbanizacija po Banatu. Od privrednih delatnosti vredi pomenuti zemljoradnju, ratarstvo i stočarstvo, lov i ribolov, dok su ostale delatnosti bile od malog značaja za život ljudi, izuzev domaće radinosti.

U okolini Opova postoje bogata arheološka nalazišta koja pripadaju periodu Starčevačke kulture. Iskopavanja su vršili američki arheolozi osamdesetih godina dvadesetog veka. Neki od pronađenih predmeta nalaze se u muzeju u Pančevu. Velike zasluge pronalasku mnogobrojnih predmeta koji pripadaju tekovinama starčevačke kulture na teritoriji Opova pripadaju katoličkom svešteniku Andreasu Majeru, koji je te predmete sakupljao i predao ih pančevačkom muzeju


Naselja: Baranda, Opovo, Sakule i Sefkerin.

Pančevo

Grad Pančevo je grad u Republici Srbiji.

Naseljena mesta grada Pančeva su sedište Pančevo, gradsko naselje Starčevo i naselja Banatski Brestovac, Banatsko Novo Selo, Glogonj, Dolovo, Ivanovo, Jabuka, Kačarevo i Omoljica.

Plandište

Opština Plandište je opština u Republici Srbiji. Sedište opštine je selo Plandište. Opština Plandište se sastoji od 14 naselja.

Naselja: Plandište, Banatski Sokolac, Barice, Velika Greda, Veliki Gaj, Dužine, Jermenovci, Kupinik, Laudonovac, Margita, Markovićevo, Miletićevo, Stari Lec i Hajdučica.

Literatura:

www.wikipedia.org



TM

TM