Osnivač grada


KLAUDIJE FLORIMUND grof od MERCIA


Rođen 1666. godine u Lotaringiji - Francuska.

U vojnu službu stupio kao dobrovoljac 1682.godine, i dobio čin poručnika. Godine 1690. postaje kapetan, a 1691. godine potpukovnik u Lotarinškoj regimenti i ađuntat kod cara Leopolda. U ratu protiv Turske 1716. godine dobio je titulu feudmaršala i generala. Učestvovao je u austro - turskom ratu 1716. godine. Prvi put postaje guverner Banata 1717. godine, a dužnost mu poverava Eugen Savojski. Karlo III darovao mu je 1720. godine grofovsku titulu i poverio guvenerstvo Tamiškog Banata. Radio je na regulisanju Begeja, Tamiša i na isušavanju močvara. Nastojao je da razvije privredu i industriju.

Poginuo je kod sela - utvrđenja Krošeta u bici za Parmu 29. juna 1734. godine u svojoj 68. godini života.

Istorija


Bela Crkva ( Weisskirchen, Fehertemplom, Biserica Alba ) leži u lepoj i prostranoj kotlini reke Nere na krajnjem jugoistoku Vojvodine. Kotlina je oivičena obroncima Karpatskih planina , a otvorena  prema zapadu Panonske nizije. Mesto je dobilo ime po staroj crkvici koju su izgradili prvi naseljenici. Boravili su u ovom području, ili prolazili Tračani , Kelti, Skiti, Dačani, da bi završetkom mlađeg gvozdenog  doba otpočeo novi period istorije - period rimske dominacije koji će trajati  sve do sredine trećeg veka.

Urna iz gvozdenog doba praistorije

U ataru naseljenih mesta otkriveno je 46 arheoloških nalazišta iz različitih perioda prošlosti. Procentualno 26% otkrivenih naselja pripada neolitu, 24 % bronzanom dobu, 50 % gvozdenom dobu, 60 % rimsko/antičkom dobu i 76 % srednjem veku.

Belu Crkvu je 1717. godine osnovao Klaudije Florimund grof od Mercia. Naseljevaju je nemci iz raznih krajeva. Ubrzo se naseljavaju Srbi 1751.godine, a u drugoj polovini osamnaestog veka naseljavaju Rumuni. Pri kraju prve polovine XIX veka naseljavaju Česi, kasnije i Mađari.

Bela Crkva u periodu od 1764. do 1767. godine, postaje sedište Vlaško-ilirske regimente. Status slobodnog kraljevskog grada dobila je 1872. godine, tako je 03. januara 1872. godine, održan izbor za gradskog načelnika, u prisustvu izaslanika kraljevskog komesar i 45 gradskih odbornika.Stanovništvo nije poštovalo nove predstavnike, zbog takve situacije car je 7. maja 1872. godine stigao u Belu Crkvu.Tom prilikom je javno izneo nezadovoljnicima da je priklučenje Granice Mađarskoj bila njegova volja i odluka. Banatska vojna granica ukinuta je 9. juna 1872. godine. Granična krajna je 1. avgusta 1872. godine,podeljena na sreske uprave na čelu sa sreskim poglavarima. Od 1. novembra 1872. godine, dotadašnje sreske uprave postale su sreska nečelstva i to : Stara Orašava, Bela Crkva, Banatski Karlovci, Alibunar, Kovin i Pančevo, a 27. juna 1873. godine belocrkvanski srez uključen je u Krašovsku županiju.

U prvom svetskom ratu ovo područje i celokupno područje nije bilo ratno poprište, ali je bilo područje na kome je vršeno grupisanje snaga za napad na Srbiju. Kada je srpska vojska i saveznici na Solunskom frontu izvršila proboj i porazila Bugare i Germane, naglo je prodirala u svim pravcima. Uoči nacionalnog oslobođenja i ujedinjenja 1918. godine, Belu Crkvu je napustio deo žitelja.

Popisom od 22. januara 1919. godine, grad je imao 9.642 stanovnika.

Izradom projekta zakona o gradovima, gradsko predstavništvo je ipak uspelo, 10. septembra 1933. godine da Bela Crkva ostane grad.

Popisom 1940. godine, pred Drugi svetski rat, u Beloj Crkvi je bilo 9.544 stanovnika. Pred nastupajuću opasnost deo belocrkvanskih Jevreja napušta grad. Nemačka vojska ulazi 12. arila 1941. godine i njime upravlja sve do 29. septembra 1944. godine . Bela Crkva je oslobođena 1. oktobra 1944. godine.

Po oslobođenju Bela Crkva, grad se organizuje i počinje prve planske aktivnosti u razvoju grada.

Devedesetih godina prošlog veka počinje višestanački život na području Bele Crkva.

 

Opširnije na stranicama Bela Crkva - nekad

 

Literatura:

- Đorđević Ljubiša, Bela Crkva moj garnizon, Bela Crkva, 2003. godina,

- Đorđević Ljubiša, Bela Crkva poslovno - turistički vodič, Bela Crkva, 2004. godina,

- Šteger Rudolf, Bela Crkva u XVII i XIX veku, komorski vojno-graničarski period, Matica Srpska, Novi Sad - SIZ za kulturu opštine Bela Crkva, Novi Sad - Bela Crkva, 1982. godina,

- Stojanović Nada, Arheološka zbirka muzejske jedinice u Beloj Crkvi - katalog uz izložu, Kulturno prosvetni centar Bela Crkva, Bela Crkva, 1987. godina.


Geografske karakteristike


Belocrkvanska kotlina je smeštena između Vršačkih planina na severu, Lokve na jugu i Banatskih planina na istoku. Otvorena je prema zapadu - Panonskoj niziji. Vetrovi su u kotlini navejali les i pesak. Pesak odvaja Belocrkvansku kotlinu od panonske nizije. Područje opštine doseže do granice sa Rumunijom (Karaš-Severin).Teritorija opštine na južnoj strani se prostire do Dunava. Na zapadu teritorija opštine graniči sa područjem opštine Kovin, a na severu sa područjom opštine Vršac.

Celokupno područje opštine zahvata površinu od 35.345 hektar, od čega su 21.499 hektara pod oranicama, 6.158 hektara pod livadama i pašnjacima, pod šumom 2.704 hektara, a pod vinogradima i voćem oko 160 hektara.

Samo naselje Bela Crkva leži u kotlini, na nadmorskoj visini od 89.550 m ( 44° 53' 55" i 21° 25' 24" ). Nadmorska visina kotlinskog prostora se kreće od 75 m do 200-250 m.

Banatska peščara zahvata površinu od 300 km, a u belocrkvanskoj opštini prostire se u atarima Banatske Palanke, Dupljaje, Kajtasova i Grebenca. Banatska peščara ima izrazito dinski reljef.

„Starost Nerine doline je prilično velika. Prema Cvijiću, Nera je postojala već u preneogeno doba. Tokom miocena u njenu dolinu je prodrlo mioceno more pretvorili je zajedno sa Karaševom dolinom u poveći zaliv Panonskog mora. Splašnjavanjem Panonskog jezera pomenute dve reke produžavale su svoje tokove usecajući korita čas u čvrstim kristalnim škriljcima čas u mekšim neogenim sedimantima. Tako je Nera, protičući kros predele nasute jezerskim sedimentima, brzo proširila svoju dolinu, dok je u kristalnim škriljcima vršila samo dubinsku eroziju stvarajući klisuru, odnosno epigeniju. Na takav način su postali Kusićka suteska i proširenje kod Bele Crkve.”

„Stvaranjem suteske i proširenje kod Bele Crkve svakako je obavljeno u postjezerkoj fazi, dakle tokom kvartara. Posle stvaranja rečnog proširenja nastupila je faza intezivne akumulacije kada je vršeno taloženje šljunka, peska i žuto-crvene ilovače na kojoj je izgrađena Bela Crkva. U isto vreme na zapadnim stranama proširenja vršila se akumulacija subaerske prašine od koje se dijagenezom stvara les. Nešto kasnije Nera je svojom erozijom te akumulativne naslage reducirala na današnje oblike.”

 

Literatura: Dr Pavle Tomić, Opština Bela Crkva, Matica srpska, Novi Sad - Bela Crkva, 1988.


TM

TM