Ličnosti Bele Crkve


BEM LEONARD

Bem Leonard

(Bela Crkva, 25 novembar 1883. godina - Bela Crkva, 25. decembar 1924. godina), istoričar, arheolog, vinogradar, numizmatičar, nestor banatske istoriografije.

Od rane mladosti interesuje se za istoriju i starine, tako da sakuplja građu o Banatu i Beloj Crkvi. Veomaje aktivan na terenu, stvara veoma bogatu kolekciju starina i numizmata. Godine 1861. objavljena mu je u Lajpcigu „Istorija Tamiškog Banata” u dva toma. Objavio je i istoriju Bele Crkve i Pančeva, a zatim i niz članaka arheološke sadržine u časopisu „Južnomađarskog istorijskog i arheološkog društva” (Történelmi és Régészeti Ertesitö) u Temišvaru.

BUGARINOVIĆ MELANIJA

(Bela Crkva, 29. jun 1903.godina - Beograd, 7. maj 1986. godina), mecosopran. Pevačke sposobnosti je ispoljila u ranoj mladosti pevajući crkvene pesme u horu temišvarske Srpke crkve. Klavir i solo pevanje je završila na Muzičkoj školi u Temišvaru u klasi profesora Bele Barvika. Prvakinja državne opere (Staatsoper) u Beču (1937-1942), istovremeno i stalni gost na beogradskoj operskoj sceni. Nastupala u više od 86 operskih uloga (¦Aida”, „Don Kihot”, „Trubadur”, kao i „Acučena’ više od 100 puta) i sa ansamblom Beogradske opere pevala je u Parizu, Moskvi, Varšavi, Lenjingradu, Bukureštu, Pragu, Milanu, Berlinu, Bukureštu, Beču, Kairu, Aleksandriji, Barseloni. Kao koncertna pevačica tumačila je solo pesme i mecosopranske deonice u mnogim operatorijumima na festivalima u Vinsbademu, Lozani, Edinburgu i Torinu, gostujući i na „Vagnerovom festivalu” u Bajrojtu.

Za ulogu „Amneris” u operi „Aida” osvojila je prvu nagradu u Beogradu (19. decembra 1949. godine), a za ulogu u operi „život za cara” diplomu „Akademie Charles Cros”.

Nagrađena je Oktobarkom nagradom grada Beograda 1956. godine. Godine 1980. dodeljeno je „Sveto pismo sa pozlaćenim koricama” za donatorstvo Srpskoj crkvi u Beloj Crkvi.

U Novom Sadu osnovala Fond i „Memorilal Melanije Bugarinović i Mirjane Kalinović”

VESELINOV STANKA

(Kruščica, 5. februar 1920. godina - Beograd, 31. avgust 1984. godina), društveno-politička radnica SFR Jugoslavije i SR Srbije.

Potiče iz siromašne zemljoradničke porodice. Posle završene osnovne škole u rodnom mestu, 1931. godine upisala se u gimnaziju u Beloj Crkvi. Revolucionarnom omladinskom pokretu pristupila je posredstvom svog rođaka, studenta prava i komuniste Slavka Munćana Save. Godine 1937. po osnivanju prve organizacije Saveza komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ) u Kruščici, postala je njen član, a ubrzo i rukovodilac. Početkom 1938. godine, kao učenica šestog razreda gimnazije, uhapšena je pod optužbom da je član ilegalne komunističke organizacije, čiji je cilj nasilna promena političkog i socijalnog sistema. Izbačena je iz gimnazije, sa zabranom upisa u sve škole na teritoriji Kraljevine Jugoslavije.

U leto 1945. godine Stanka je sa suprugom, Jovanom Veselinovim, tada predsednikom Glavnog narodnooslobodilčakog odbora Vojvodine, došla u Beograd. Tada je završila gimnaziju, iz koje je zbog hapšenja isključena, a kasnije Pravni fakultet i Višu političku školu „Đuro Đaković“ u Beogradu.

Funkcije koje je obavljala u državnim organima: birana je za narodnog poslanika Skupštine SFRJ i narodnog poslanika Skupštine SR Srbije. Od 1953. do 1958. godine bila je direktor Nedeljnih informativnih novina (NIN). Pored mnogobrojnih članaka u ratnoj i posleratnoj štampi, objavila je dve knjige.

Nosilac je Partizanske spomenice 1941. i drugih jugoslovenskih odlikovanja, među kojima su - Orden rada sa crvenom zastavom (odlikovana 1961) i Orden zasluga za narod sa zlatnom zvezdom (odlikovana 1973).

ĐOKA M. POPOVIĆ

Đoka M. Popović, učitelj. Rođen u Kusiću (20. februar 1855 - ?). Učitelj i upravitelj varoške trgovačko šegrtske škole; učitelj srpskog jezika na državnoj velikoj gimnaziji; podpredsednik srpskog učiteljkog društva; osnivač Srpske Čitaonice.

GERŠIĆ GLIGORIJE

(Bela Crkva, 29. jun 1842. godina - Beograd, 8. mart 1918. godina), maturirao u Gimaniziji u Sremskim Karlovcima. Pravne studije završava u Beču, po završetku studija prelazi da radi u Velikoj školi u Beogradu.

Od 1881-1892. godine, bio Ministar pravde, od 1901-1907. godine, obavljao je dužnost državnog savetnika. Od 1901-1907. godine, bio je Senator. Rektor Filozofskog Fakulteta u Beogradu. Jedan od osnivača Radikalne stranke, u čijoj je vladi bio tri puta ministar pravde.

Dela: Encikolopedija prava, Sistem rimskog privatnog prava (institucije), Priroda državine, Današnje ratno pravo, Današnje diplomatsko i konzularno pravo, Međunarodno-pravni bilans u poslednjoj balkanskoj krizi i dr.

KARL MATES

(Bela Crkva, 15 oktobar 1893. godina - South Bend, USA, 9. maj 1957. godina), pijanista i kompozitor.

Studije muzike pohađao u Budimpešti na Kraljevskoj-mađarskoj Zemaljskoj školi, potom na Zemaljkoj Muzičkoj akademiji i Mađarskom državnom fakultetu za Muzičku umetnost, gde je 14. juna 1918. godine dobio profesorsku diplomu. Godine 1919 postavljen za nastavnika i profesora na Gradskoj Muzičkoj školi u Temišvaru. Godine 1922 odlazi u Sjedinjene Američke Države, gde počinje klavirsku karijeru u New Yorku, a potom kao organista South Benda. Redovni profesor na Muzičkoj akademiji u Čikagu, kao i na Ruzvelt Koledžu i na Nort Dam Univerzitetu u South Bendu. Komponovao je za mnoge udaračke kvartete i bendove klavirske delove.

Glavno delo je sinfonijska pesma „Fivetone Pictures”, izvedene 1938. godine, od strane Njuroškog gradskog orkestra pod upravom Eugena Ormandya. U Beloj Crkvi imao solistički koncert 24. jula 1921. godine.

LJUBOMIR KLERIĆ (Julius Kler)

(Subotica, Banat, 29. jun 1844. godina - Beograd, 21. januar / 03. februar 1910. godina), rudarski inženjer, geolog, matematičar, diplomata, član Srpskog učenog društva i Srpske kraljevske akademije.

U Beogradu, u Prvoj muškoj beogradskoj gimnaziji 1862. položio je ispit u generaciji Sv. Markovioća, Sv. Nikolajevića, St. Povića i dr. Iste godine upisao je studije na Velikoj školi, gde je završio dve godine studija. Kao "državni pitomac", poslat da izučava i studira rudarsku nauku, na Rudarskoj akademiji u Frajburgu. Zimskog semestra 1867/68. prelazi na Cirišku politehniku, gde intenzivno izučava "mašinsku struku". U Frajburg, na Rudarsku akademiju, na kojoj nastavlja i dovršava studije geologije i minerologije, još jednu godinu, i položi "diplomski ispit iz rudarstva", tako je postao naš prvi diplomirani inženjer - stručnjak iz te oblasti.

Nakon diplomiranja 1870. Klerić se vraća u Beograd sa širokim znanjem iz rudarstva, mašinstva, minerologije, mehanike i matematike. Dobija državnu službu, kao pisar ministarstva finansija u rudarskom odeljenju. Pred odlazak u inostranstvo 1872. Klerić je konstruisao "burgiju sa užetom" - za duboka bušenja. Za tu konstrukciju i model, koje je patentirao u Nemačkoj i Francuskoj, u svojoj biografiji kaže da je za to "od sviju evropskih država dobio i patent".

Godine 1875. raspisan je konkurs za profesora "mehanike i nauke o mašinama" na Velikoj školi, na koje se rudarski inženjer Lj. Klerić prijavio i bio izabran za "redovnog profesora". Ministar prosvete i crkvenih poslova g. St. Novaković 1882. postavlja prof. Klerića za člana u Prosvetnom savetu. Iz sadržaja pisma upućenog rektoru Univerziteta 1886. vidi se da je Klerić postavljen za dekana, starešinu Tehničkog fakulteta. Državni kalendar 1894/95. godine navodi da je prof. Klerić bio ministar prosvete i crkvenih poslova, dok za 1897. da je ministar narodne privrede. Zatim od strane Ministarstva prosvete 1899. imenovan je u Komisiji za izradu projekta o Srpskom Univerzitetu, tj. prerastanju Velike škole u Univerzitet (1905).

Klerić je na osnovu svog stručnog rada, pre nego što je postavljen za profesora na Velikoj školi, 1872. izabran za redovnog člana Srpskog učenog društva u čijem Glasniku publikovao svoje stručne i naučne radove. U Godišnjaku Prve Srpske Kraljevske Akademije iz 1887. nalazi se akt o imenovanju u Akademiju prirodnih nauka, zajedno sa dr J. Pančićem, D. Nešićem i J. Žujovićem.

Prof. Klerić je nagrađen Medaljom za hrabrost i Takovskim krstom. Iz arhivskog dokumenta saznajemo da je prof. Klerića nagradilo Leopoldovim ordenom, Njegovo veličanstvo kralj belgijski.

KONECNI ANA

(Bela Crkva, 12. septembar 1902. godina - Wien (Beč - Austrija), 6. septembar 1968. godina), operska pevačica (sopran; alt)

Opersko pevanje učila na Konzervatorijumu u Beču kod E. Schmedes-a. Kao sopran debitovala je 1925. godine u Beču, kao alt debitovala 1927. godine u Chemnitz-u u Bohemiji. Istakla se ulogama dramskog soprana. Član Državne opere u Beču, Berlinu i Drezdenu, odnosno solist opere u Berlinu, na Metropolit u New Yorku, na Covent Gardenu u Londonu i državnoj operi u Beču.

Od 1954-1957. godine bila je docent na Bečkoj Muzičkoj Akademiji. U Beloj Crkvi imala solistički koncert 30. januara 1924. godine.

MARIE EUGENIE DELLE GRAZIE

(Bela Crkva, 14. avgust 1864. godina - Wien (Beč - Austrija), 19. februar 1931. godina) pisac.

Sa 18 godina, u Beču objavljuje kao slobodnik pisac svoje prvo delo "Gedichte". Godine 1895. (1894.) objavljuje delo Epos "Robespierre" jedan od značajnih radova austijskog realizma.

Godine 1901. dobitnik je nagrade Bauernfeld, 1906. godine dobitnik nagrade Volkstheater i 1916. godine dobitnik nagrade Ebner-Eschenbach.

Dela: Romani - "Buch der Liebe", "Eines Lebens Sterne", "O Jugend!", "Donaukind", "Homo", "Der Liebe und des Ruhmes Kränze", "Die weißen Schmetterlinge von Clairvaux", "Die unsichtbare Straße", "Eggersgluh"; Drama - "Ver sacrum", "Schlagende Wetter", "Der Schatten" i dr.

Njena dela prevedena su na ruski, češki, poljski, švedski i flamanski.

MALETIĆ ĐORĐE - GEORGIJE

(Jasenovo, 1. mart 1816. godina - Beograd, 2. januar 1888. godina) književnik, političar.

Školske 1834/1835 godine završava sremskokarlovačku Gimnaziju. Filozofske nauke završava u Segedinu.

Krajem 1838. godine odlazi iz graničarskog Jasenova u Kneževinu Srbiju, gde u Kragujevcu stupa u državnu kneževnu službu. U Kragujevcu, ukazom Miloša Obrenović, od 23. januara 1839. godine raspoređuje na dužnost pomoćnika sekretara Okružnog kragujevačkog suda pri Magistratu.

Kao sekretar Upraviteljstva varoši Beograd, postavljen 1840. godine.

Od 19. aprila 1841. godine stupa na dužnost, sekretar „Knjažesko Srbske agencije u knjažestvima Valahija i Moldova”, u Bukureštu (Rumunija). Na tom položaju zadržava sve do 1. oktobra 1842. godine.

Posle pet godina kao stanovnik Zemuna (1842-1847), sa dobivenom dozvolom, u jesen 1847. godine vratio se u Beograd (Srbiju). Godine 1847. izabran za prvog dopisnog člana „Društva srbske slovesnosti (potonje Srbsko Učeno Društvo)”

Profesor Gimnazije Beogradske, od 1. oktobra 1848. godine, a od 26. oktobra 1848. godine prima i katedru za nemački jezik. Od 18. aprila 1858. godine počeo da vrši dužnost privremenog direktora Liceja (Beogradske gimnazije), a od 19. februara 1859. godine i stalnog direktora.

Od 1851. godine radi na pozorištu i pozorišnoj umetnosti. Osniva u beogradskom Čitalištu jedan Pozorišni odbor, čiji je zadatak bio da radi na podizanju zgrade Pozorišta u Beogradu. Na predlog „Popečiteljstva prosveštenija” (Ministarstva prosvete), bio postavljen 12. februara 1870. godine za predsednika Pozorišnog odbora, od 5. januara do 11. decembra 1871. obavlja dužnost upravnika Narodnog pozorišta u Beogradu.

Kao član Narodnjačke stranke, bio je poslanik u Narodnoj skupštini. Vlada Srbije, 15. avgusta 1878. godine odlikuje ga takovskim krstom trećeg stepena, za naročite zasluge na polju školstva i književnosti.

Dela: Apoteoza velikom Karađorđu (1850), Primeri poetskih sastava za mladež (1851), Teorija poezije (1854), Svatovi (1855), Ritorika (1855), Preodnica srbske slobode (1863), Himne Mihailu Obrenoviću (1847), Beseda (1876), Građa za istoriju srpskog narodnog pozorištva u Beogradu (1884), Stogodišnjica Vuka Stef. Karadžića (1886) i dr.

MIČIN SIMEON G.

Mičin Simeon

(Bela Crkva, 29. avgust 1843. godina - Kusić, 11. april 1904. godina), kraljevsko - srpski pukovnik. U ratu sa Turskom odlikovan srebrnim medaljonom za hrabrost od knjaza Milana M. Obrenovića. Kraljevskim ordenom Takovskog krsta četvrtog i petog reda po ukazu kralja Aleksandra I. Organizator srpske konjice i nastavnik jahanja u Vojnoj školi u Beogradu, slikar, predsednik SPD (1883 - 1885), napisao prvu srpsku operu "Kućevni vrt".

MITROVIĆ ŽIVICA

Mitrović Živica (Kaluđerovo), kapetan pilot lovac 31. lovačke grupe 2. lovačkog puka Jugoslovenskog kraljevskog ratnog vazduhoplovstva (JKRV). Još kao učenik-pilot Mitrović je težio da bude savršen. Na kraju školovanja, i na teoretskom i praktičnom ispitu, ubedljivo bio najbolji u klasi Prve pilotske (lovačke) škole u Pančevu. Živica Mitrović je herojski poginuo prvog dana Aprilskog rata (Šestog aprila 1941. oko 11 časova).

Kako je po više osnova pokazao junaštvo, zajedno sa još 19 pripadnika JKRV posthumno je odlikovan Ordenom viteškog mača 2004. godine.

MUNĆAN SLAVKO

Munćan Slavko - Sava (Kruščica, 30. maja 1910. godina). Osnovnu školu završio je u rodnom mestu, a gimnaziju u Beloj Crkvi i Vršcu.

U vreme građanskog rata u Šaniji, Munćan Slavko je organizovao dobrovoljne radne akcije, i iz tih prihoda su pomagani borci u Španiji.

U martovskim događajima 1941. godine organizuje demonstracije protiv pristupanja Jugoslavije trojnom paktu. Po okupaciji Jugoslavije, aktivno vrši pripreme za dizanje ustanka, stvarajući odrede u srezovima Južnog Banata. U Vršcu na železničkoj stanici, 5. septembra 1941. godine Munćan Slavko biva ranjen u nogu. Naveden na policijsku zasedu, ne želeći da živ padne neprijatelju u ruke, poslednjim metkom sebi oduzima život.

Za narodnog heroja proglašen je jula 1953. godine.

NOVAČEK

Novaček, Martin (1834 - 1906) muzički pedagog, kompozitor, organist i horovođa.

  Od 1852 do 1871 godine organist i horovođa crkvenog hora u Rimokatoličkoj crkvi u Beloj Crkvi. Osnivački član Deutsche Männergesangverein (1854 godine). Godine 1868 osniva privatnu pevačku i muzičku školu u Beloj Crkvi.

  Godine 1871 odlazi za Temišvar gde postaje osnivač i i član ”Filharmonijsko društvo u Temišvaru„. Od 1876 do 1886 godine Martin Novaček osniva u Temišvaru ”Udruženje kamernih muzičara familije Novaček„.

 

 

Novaček, Rudolf (Bela Crkva, 07. april 1860 - Prag, Češka, 12. avgust 1929) kapelmajstor i kompozitor. Studije muzike završio na konzervatorijumu u Beču. Kao priznati violinistai dirigent nastupao u Ugarskoj, Austriji, Rumuniji, Rusiji, Bugarskoj, Holandiji i Belgiji. Komponovao je preko 90 samostalnih muzičkih dela.


Novaček, Ottokar (Bela Crkva, 13. maj 1866 - Nju Jork, SAD, 03. februar 1900) violinista i kompozitor. Studije violine učio u Beču, a Konzervatorijum u Lajpcigu, u kojem je 1885 godine bio nagrađen iz Mendelsonovog fonda. Godine 1891 iselio se u SAD, iste godine (1891) postaje član Simfonijskog orkestra u Bostonu, potom član Orkestra Metropolitan Opere i član (1892/1893) darmoš Orkestra u Nju Jorku.


Novaček, Karl (Bela Crkva, 1870 (1868 *) - 1929) horovođa i kapelmajstor. Osnovno muzičko znanje dobio od oca. Školovao se u Temišvaru kao vojni vaspitanik. Od 1890 do 1893 godine kapelnik vojne muzike u Petrovaradinu, a od 1893 do 1896 godine u Egeru. Od 1897 godine čelo-solist u Carsko-Kraljevskoj državnoj operi u Budimpešti.

PUTNIK JOVAN

(Bela Crkva, 25.12.1914. godina - Beograd, 22.9.1983. godina), pozorišni reditelj, profesor, direktor drame, pozorišni kritičar i pisac.

Rođen u Beloj Crkvi. Posle školovanja u Beogradu na pozorišnom odseku muzičke akademije, kao i na Filozofskom fakultetu, nove pozorišne tendencije izučava u Beču, Drezdenu i Parizu. Najviše režirao u SNP-u, Zrenjaninu, Zenici, Beogradu i Kruševcu. Izuzetan poznavalac sveukupne pozorišne prakse, veliki stilista pedagog i zanesenjak, u Zrenjaninu pokušava da realizuje angažovan i otvoren tip savremenog teatra. Ubrzo gubi podrš­ku i odlazi, ali u zrenjaninsko pozorište uvodi novu estetiku i veliki broj mladih umetnika svih profila.

RISTIĆ MIHAJLO

Risti Mihajlo

(Bela Crkva, 17. septembar 1829. godina - Bela Crkva, 27 jul 1897. godina), doktor prava, političar, profesor filozofije u Karlovačkoj gimnaziji u Sremskim Kamenicama.

VASKO POPA

(Grebenac, 29. jun 1922. godina - Beograd, 5. januar 1991. godina). Osnovnu školu i gimnaziju završio je u Vršcu. Posle toga upisao se na Filosofski fakultet u Beogradu. Studije nastavlja u Bukureštu i Beču. Nakon završetka rata diplomirao je na romanskoj grupi Filozofskog fakulteta u Beogradu, 1949. godine.

U Vršcu, 29. maja 1972. god. osnovao je Književnu opštinu Vršac (KOV) i pokrenuo neobičnu biblioteku na dopisnicama, nazvanu „Slobodno lišće”. Iste godine izabran je za dopisnog člana Srpske akademije nauka i umetnosti. Jedan je od osnivača Vojvođanske akademije nauka i umetnosti (14.12.1979.) u Novom Sadu.

Za života je objavio osam knjiga poezije koje su činile krug i nose svoje znamenje. „Kora” - 1953., „Nepocin polje” - 1956., „Sporedno nebo” - 1968., „Uspravna zemlja” - 1972., „Vucja so” - 1975., „Kuca nasred druma” - 1975., „Živo meso” - 1975., „Rez” - 1981.

Vasko Popa je prvi dobitnik „Brankove nagrade” za poeziju, ustanovljene u Sremskim Karlovcima u spomen na Branka Radičevića. Godine 1957. dobija Zmajevu nagradu, 1968. Austrijsku državnu nagradu za evropsku literaturu, 1976. nagradu za poeziju „Branko Miljković”, 1978. dodeljuje mu se nagrada AVNOJ-a, a 1983. književna nagrada „Skender Kulenović”.

Godine 1995., u Vršcu, ustanovljena je nagrada „Vasko Popa” za najbolju knjigu pesama na srpskom jeziku i dodeljuje se svake godine na dan pesnikovog rođenja, 29. juna.

Literatura:

- Đorđević Ljubiša, Bela Crkva moj garnizon, Bela Crkva, 2003. godina

- Đorđević Ljubiša, Bela Crkva poslovno - turistički vodič, Bela Crkva, 2004. godina

- Živan Ištvanić, Edit Fišer, Muzički leksikon Bele Crkve (1799-1941) A-Z, Bela Crkva, 1997.godina

- Živan Ištvanić, Georgije - Đorđe Maletić (1816-1888), Bela Crkva, 1996.godina

- Biografie door Dr. Franz Metz, München, 2008. godina

- Mala enciklopedija, Prosveta , Beograd, 1986. godina

- Medaković Anica, Feliks Mileker (1858–1942) istraživač, publicista i kustos gradskog muzeja Vršac, Vršac, 2008. godina

- www.wikipedia.org

- www.sanu.ac.rs

- * Biografie door Dr. Franz Metz



TM

TM